EPIFANIO CAMPO NÚÑEZ, O FUNDADOR DE CERÁMICA CAMPO (4ª parte e fin)

  Na década dos 70 Cerámica Campo ía reforzar a súa capacidade de abastecemento de arxilas de primeira calidade coa adquisición, na costa de Vilalonga, dos barreiros de Guisasola e de Viqueira, que cesaran anos antes a súa explotación e a fabricación de materiais de construción. Á parte destes xacementos, Epifanio Campo Núñez adquire, ademais, as fábricas asociadas a eles, “Cerámica de Dena” de Guisasola y Cía (1910) e “A Sequiña” de Viqueira Cores (1929). Por aqueles días tamén compra a fábrica de “Cerámica San José”, situada no lugar das Lagoas, no termo municipal de Narón (A Coruña). Nesta localización construirá unha moderna fábrica de ladrillos e tellas que estaría operativa ata a década de 1990.

Epifanio Campo Núñez no seu despacho da fábrica vella de Lendo (Cortesía da familia Campo Sáez)

    Naquela época, en Cerceda seguíanse extraendo as arxilas refractarias na mina de Meirama, onde o noso homenaxeado tiña contratados a unha decena de traballadores da zona, entre eles a Javier Fuentes¹, quen andando no tempo sería encargado da fábrica nova. Durante varios anos, as arxilas que se extraían nesta mina transportáronse en camións ata A Laracha para ser procesadas na fábrica de Lendo, ata que un día se soubo que en Meirama había algo máis que o caolín que Epifanio descubrira nos anos 60. A riqueza mineral do subsolo que alí explotaba Cerámica Campo agochaba, quen o ía dicir, un tesouro de enorme magnitude. Posteriormente sóubose que era, despois do das Pontes de García Rodríguez, o segundo xacemento de lignito de toda a xeografía galega.

 

Publicidade dos anos 70 (El Pueblo Gallego, 14 de agosto de 1971, p. 17)

    Tras o achado da veta, o Instituto Geológico y Minero de España investiga durante certo tempo a potencialidade do lignito pardo localizado en Meirama. Ao pouco, a principios de 1974, Unión Fenosa mercáballe a Epifanio Campo Núñez os dereitos de explotación da mina por 900 millóns de pesetas, unha partida de xadrez que rematou co xaque mate do empresario ceramista nunha operación só ao alcance dos grandes arquitectos financeiros. Practicamente ao mesmo tempo, Fenosa creaba a sociedade Lignitos de Meirama S.A. (Limeisa) co fin de explotar o xacemento e uns meses despois, no verán do mesmo 1974, o consello de ministros presidido por Franco aprobaba un decreto de utilidade pública no que se declaraba de interese preferente o enclave da mina, autorizándolle á empresa a expropiación forzosa pola vía de urxencia. A historia posterior das Encrobas e da loita veciñal é sobradamente coñecida².

   A raíz daquela grande operación financeira íase abrir unha transcendental etapa na historia da empresa, xa que foi aí cando Epifanio Campo Núñez decide construír unha nova fábrica en Lendo e dotala coa tecnoloxía máis avanzada da época. Mais o popular industrial, que en 1975 delegaba a xestión das súas empresas no seu sobriño e afillado, Epifanio Campo Fernández, non chegaría a ver a nova fábrica funcionando. Cando aínda cabía esperar del unha amplísima tarefa, falecía o día 5 de xaneiro de 1976, aos 61 anos de idade.

    Home de negocios de espírito infatigable, conseguira facer medrar as súas empresas de xeito admirable e exemplar, mais iso si, sen esquecer nunca unha dedicación xenerosa aos máis necesitados como gran benfeitor que foi durante toda a súa vida, unha faceta que sempre procurou ocultar porque así llo esixía a súa natural modestia e discreción. Como empresario estaba ao tanto de cada un dos seus traballadores, sempre atento a calquera necesidade ou problema e cun trato exquisito digno de eloxio. “Á parte dun gran empresario, era un home moi humano, moi involucrado cos seus traballadores e con moita dedicación a todo”, recordaba Jacinto Meniño Álvarez.

  No momento da súa perda, o fundador do grupo Cerámica Campo, que soubera crear con esforzo e tesón o seu grupo de empresas, deixaba en funcionamento industrias cerámicas en Vilalonga, A Caeira (Pontevedra), Narón e Lendo cunha cuantiosa produción que naquel momento era a de maior volume de fabricación de ladrillos de toda Galicia. O seu éxito empresarial non se debera á improvisación nin á fortuna. Era un segredo a voces que fora grazas a unha vida entregada ao traballo, a unha vocación decidida que salvou todas as dificultades e a un afán de dotar a súa terra de adopción da industria que en todos os aspectos necesitaba. Coa súa desaparición íase un gran galego, un dos bos e xenerosos que deixaba un gran baleiro nas persoas que o coñeceron, pois quen o trataba transformábase inmediatamente no seu amigo.

  Nunha decisión plenamente xustificada, o Concello da Laracha, ao igual que tamén fixeron no seu momento os municipios de Puente de Domingo Flores (León) e o de Sanxenxo (Pontevedra), tivo a ben dedicarlle unha rúa na capital municipal, situada nas proximidades do Centro de Saúde e paralela á rúa José Manuel Ferreira Penedo, industrial sobre o que prometemos falar no futuro nestas Crónicas da Laracha.

 

Rúa Epifanio Campo Núñez da Laracha

________

1 Pai de Javi Fuentes, exfutbolista que xogou en 2ª División co Elxe e tamén en numerosos equipos de 2ª División B. Para máis información consulta http://cronicas-da-laracha.blogspot.com/2022/07/javi-fuentes-o-garrincha-da-laracha.html

2 Fenosa investiría alí máis de 18.500 millóns de pesetas para pór en marcha a mina e mais a Central Térmica de Meirama co forte rexeitamento da poboación. Os problemas comezaron cando a eléctrica lles ofreceu aos veciños uns prezos moi baixos polas súas terras. A maioría dos encrobeses rexeitaron a oferta da empresa e esixiron un traslado de poboación a outras terras similares. A empresa pechouse ás peticións veciñais e comezou o conflito. Unha loita de David contra Goliat que mesmo tivo o seu eco en televisións e xornais de toda Europa. Para máis información ver o documental do realizador Xosé Bocixa “Encrobas: A ceo aberto”: https://www.youtube.com/watch?v=LJqJA2inpko

EPIFANIO CAMPO NÚÑEZ, O FUNDADOR DE CERÁMICA CAMPO (3ª parte)

  Na década dos sesenta a actividade extractiva promovida polo fundador de Cerámica Campo íase ampliar de novo, esta vez coa explotación a partir de 1965 dos xacementos mineiros comprados no val das Encrobas a labregos desta zona do municipio de Cerceda e, en gran medida, aos Riobóo, unha das grandes familias da nobreza galega, responsables do levantamento nos albores do século XVI das Torres do Allo (Zas)¹. 

    A partir da segunda metade destes anos sesenta dos que estamos a falar, grazas á inxente xornada laboral nas instalacións, con tres quendas de traballo diarias e cunha numerosa flota de camións que transportaban material día e noite, traballaron en Lendo entre 250 e 300 persoas, moitas delas chegadas como antigamente, na época das telleiras tradicionais, dende o Baixo Miño. Pepe 'O Buraco' contounos que “ao principio Epifanio tivo algún problema cos operarios da zona da Laracha para desencañar o ladrillo porque, claro, o forno túnel cocía a dous fogos e a xente de aí non lle aguantaba polas altas temperaturas. Por iso tivo que botar man da xente de Pontevedra, que estaba máis afeita a ese tipo de traballos”. 

 

Panorámica dos anos 60 da primeira fábrica de Cerámica Campo na Laracha. Obsérvese que aínda non se explotara o lugar que actualmente ocupa a siderúrxica Celsa Atlantic. Na imaxe podemos comprobar que a explotación mineira de Epifanio centrábase na zona onde se empezara a explotar inicialmente (FOAT, S.L., Delegación Asturias, Refª 9151/1)

    Segundo as informacións de 'Buraco', algúns dos obreiros baixomiñotos que traballaron en Cerámica Campo nesa época foron José Dorna Barbosa, natural de Fornelos (O Rosal) que estivo durante 1969 cargando ladrillo a destagho nos camións, José Álvarez Alfonso, veciño de Novás (O Rosal) que traballou en Lendo dende 1970 ata 1972, época na que tamén estaba Marcial González Rodríguez, natural de Pancenteo (O Rosal), José Rodríguez Rodríguez, veciño de Novás, José Álvarez Loureiro, de Marzán (O Rosal), Enrique Martínez Valladares, veciño tamén do lugar de Marzán, Modesto Flórez Rodríguez, de Novás, Vicente Correa Pereira, de Marzán, José Manuel Fernández Costas, operario de Novás que traballou na de Epifanio nos primeiros anos 70 -do cal aínda se acordan en Lendo cando, na compaña de Modesto Flórez Rodríguez, José Álvarez Loureiro e Vicente Correa Pereira, quixo entrar na igrexa parroquial de san Xián pola Pascua cun enorme ramo de loureiro ao que finalmente lle tiveron que cortar un bo anaco para acceder ao interior do templo-, Evaristo Fernández Martínez, veciño de Fornelos (O Rosal), Manuel Alonso González, tamén coñecido como 'Manolo de Milia’, operario natural de Novás que casou en Razo (Carballo) con María Castro Miréns, os irmáns Juan e Alfonso Vicente Armán, veciños do Rosal, Vicente Alonso Martínez, natural da Lomba (O Rosal), ou Benedicto Cardoso Martínez, veciño coma o anterior do lugar da Lomba que xa traballara de mozo nunha telleira de Malpica, onde deixara embarazada unha rapaza da zona. “De feito -contounos Pepe 'O Buraco'-, cando estivera na de Epifanio en Lendo, foi a Malpica e intentou localizar o fillo pero non dera con el porque seica andaba embarcado. Benedicto vivía nunha chabola con Vicente Alonso Martínez e cos irmáns Juan e Alfonso Vicente Armán. Un domingo pola tarde, cando durmían a sesta, petan na porta da caseta. Era o fillo de Benedicto, que ao vir do mar e ao saber que o andaba buscando desprazárase ata Lendo coa súa muller para coñecer a seu pai”. 

 

Imaxe das instalacións da primeira fábrica de Cerámica Campo en Lendo. Obsérvese o secadoiro á esquerda do material e o forno á dereita (Cortesía da familia Campo Sáez)

      O Salnés² foi outra das comarcas de Pontevedra dende a que chegara numerosa man de obra á Laracha para traballar nas instalacións de Cerámica Campo. Un daqueles operarios foi Jacinto Meniño Álvarez, que nos recibiu coa maior das amabilidades no seu domicilio de Lendo na compaña do seu fillo Jesús, tamén empregado da empresa dende hai case de 25 anos. Jacinto, nacido en Meaño en 1949, contounos que “antes de vir para aquí eu traballaba en Vilalonga na fábrica de Guisasola. Empezara alí con 11 ou con 12 anos metendo ladrillo no forno, que cando viñan os inspectores había que marchar para o monte para que non nos viran traballando (risas). Nós eramos doce irmáns, oito homes e catro mulleres. Os homes traballabamos todos na de Guisasola con papá, que tiña alí os fornos contratados. En 1967, cando estaba cumprindo os 18 anos, empecei con Epifanio Campo en Lendo, que eu penso que a primeira fábrica empezara a funcionar en 1960. Naquela época viñéramos moitos operarios de Meaño a traballar aquí. Non sei se me acordarei de todos, pero viñera meu irmán Celso, Minguillo, Luís 'da Ghandra', Doro (Teodoro), Eligio, Arturo, Nené, Tino, Isidoro, Manuel Meis 'Marabillas', Enrique, José de Adelina, que este era natural de Cambados… Estabamos todos na pensión que había no Cruceiro de Lendo, que naquela hora o bar do Cruceiro era taberna, salón de baile e pensión. Precisamente, eu coñecín alí a miña muller, Herminia Piñeiro, que traballaba no bar axudando coas comidas. Outros operarios do Salnés que acabaron casando na Laracha foron meu irmán Celso, Arturo, Marabillas, Doro, Luís da Ghandra e José de Adelina. Recordo que na de Epifanio tamén había moita xente da Laracha, que os de Montemaior non podía vir traballar cada vez que nevaba; había operarios de Razo, de Meirama, de Coristanco, da Agualada e tamén había xente do Baixo Miño, que eu desta zona soamente acordo a Manolo e a Celso. Nalgún momento chegamos a ser cerca de 300 persoas as que traballamos alí. Daquela fabricábase ladrillo, bovedilla, refractario… Facíanse tres turnos ao día e xente andaba a destagho. Cando viñemos para aquí os do Salnés, ao principio traballamos no forno porque, claro, non todo o mundo valía para soportar aquelas temperaturas de máis de 1.000º. Cocíase con serrín e despois xa se meteu fuel. Co tempo tamén se coceu con casca moída, con aceite, con carbón das minas… A ampliación do forno da fábrica vella fíxose cando eu xa levaba algún tempo aquí. Recordo que, ao pouco de empezar, a empresa comprara uns vinte camións todos xuntos. Os camións arrimábanse ás vagonetas e cargábase o ladrillo a man. Aquelo era un formigueiro de xente. Eu traballei sempre na fábrica vella e fun varios anos o encargado do turno de noite”.

 

 

Extracción de arxilas a principios dos anos 70 no barreiro de Lendo (Cortesía da familia Campo Sáez)

(CONTINUARÁ...)

_____________

1 Tras o falecemento de Francisca Riobóo Alvárez, acontecido en 1919, e debido ás mortes dos seus fillos Víctor López Riobóo, en 1903, e Luis López Riobóo, en 1920, os seus netos Luis López-Riobóo Tenreiro e Víctor López-Riobóo y Castro de Figueroa herdaron as súas propiedades en Cerceda, entre elas os pazos de Gontón e Soriga, respectivamente, ademais dos terreos que lle acabaron vendendo a Epifanio Campo Núñez.

2 A Illa de Arousa, Cambados, Meaño, Meis, O Grove, Ribadumia, Sanxenxo, Vilagarcía de Arousa e Vilanova de Arousa son os municipios que conforman a comarca do Salnés.