Este
sábado 28 de febreiro o pavillón do IES Agra de Leborís será o
escenario dunha velada de boxeo, evento no que o público asistente
terá a oportunidade de ver ata un total de dez combates, nove de
boxeo olímpico e un de boxeo birmano.
Esta
velada danos pé para recordar o que supoñemos que foi a primeira
que se celebrou na Laracha, da que soubemos grazas ao testemuño de
José María Montes Bao, nacido en 1945 no lugar das Rañeiras,
parroquia de Lestón.
Estamos
a falar dos anos 50 do século pasado nos que xa existía a
Federación Galega (Zona Norte) de Boxeo, que celebraba combates de
profesionais na Praza de Touros da Coruña, “en los que se
enfrentaban el coruñés Taibo I con el catalán Calvo, y el
ferrolano Joaquín Alejos con el italiano Ringozzi, al que había
vencido por K.O. en el segundo asalto, o el catalán Lorente con el
vallisoletano Velasco”.
Vicente
I. Martelo conta que naqueles tempos na Coruña tamén se celebraban veladas de
afeccionados, “principalmente en las instalaciones del C. C. y D.
Santa Lucía de la calle Monforte, que presidía Julio López. En
aquellos años se subían al ring los púgiles coruñeses Piñeiro y
Pardo II, en peso mosca, el ferrolano “Chocolate” en los gallos,
Kid Dinamita en los pluma, Carqueixas en peso ligero o Valiño en los
medios. En categoría profesional estaba Francisco Beltrán, cubano
afincado en A Coruña desde niño, y uno de nuestros primeros
púgiles en conquistar títulos nacionales”.
Na
Laracha de aqueles tempos a xuventude divertíase no Gran Salón
Tenerife, que era propiedade do avogado larachés Rafael Pet Riveiro.
Don Rafael, como así lle chamaba a veciñanza daquela hora, casara
en 1936 coa canaria Emma Morales y Fernández Lynch, que era natural
de Icod de los Vinos, municipio de Tenerife.
Co
nome da provincia de nacemento da súa dona, o salón de don Rafael
empezara a funcionar nos anos 40, nunha altura na que seica rezaba o
seguinte na fachada do edificio:
Gran
Salón Tenerife. El primero de Galicia y el segundo de España
Polo
local ían pasar as mellores orquestras e os mellores artistas
daqueles anos.
 |
| Joaquín da Miñoteira e Pepe de Añón de Leborís. Á esquerda, o Gran Salón Tenerife (Foto do libro "Unha volta polo pasado. Parroquia de Torás". Asociación Veciñal A Cutareira) |
Na
década dos 50 don Rafael, que tiña o seu domicilio nunha casa tipo
chalé da Avenida de Caión (xusto despois da tenda de Segundo),
alugoulle o salón en diferentes épocas a varios laracheses que se
ían converter durante certo tempo en empresarios do espectáculo,
casos de Manuel Fraga Baldomir, Gelasio de Torás ou José Montes
Bértoa, de quen falamos deseguido.
José,
tamén coñecido como Che o Barbeiro, estaba casado con María de las
Mercedes Bao Piñeiro, matrimonio que traería ao mundo sete fillos,
cinco mulleres e dous homes. O cabeza de familia facía un pouco de
todo na vida para gañar dous pesos. Era mestre das escolas de
ferrado,
barbeiro, vendedor de seguros de decesos, canteiro e mesmo traballou
no Gran Salón Tenerife, como así nolo recordaba o seu primoxénito
José María:
 |
| José Montes e María Bao nos anos 50 con cinco dos seus sete fillos (Cortesía da familia Montes Bao) |
“Cando
don Rafael facía bailes, meu pai era o encargado de venderlle as
entradas. Era o que estaba na ventanilla. Bueno, unhas veces vendía as
entradas na taquilla e outras veces estaba na entrada do salón
recolléndoas. Papá tamén levou o ambigú durante moito tempo cando
era salón, que despois foi cine. Nesa época a min non tiña onde
deixarme e por iso estaba sempre con Pumpido, que era un boticario
que tiña farmacia xusto ao lado do salón”.
Continuando
co seu testemuño, nesta viaxe ao pasado José María tamén nos
contou que “cando don Rafael non organizaba baile no salón pois
facíao papá, que supoño que lle alugaría o local por unha cantidade de diñeiro que descoñezo cal sería.
Pero a meu pai o mundo do espectáculo non lle ía moi ben porque
tiña máis perdas que ganancias. Dicía que lle
custaban moito ás orquestras! E coa venda das entradas, ás veces non facía un can! Tamén lle teño escoitado que na Laracha había moitos fillos de
militares, de garda civiles e de funcionarios. Seica lle ían á
taquilla, falando en castellano, a ver se lle rebaixaban a entrada,
que daquela custaba 10 pesetas. E arre demo que lle tiña que
rebaixar 2 ou 3 pesetas. Papá dicía que os bailes na Laracha saían
adiante grazas á xente da zona de San Román, de Soandres e de
Coiro.”
 |
| Lugar onde estaba o Gran Salón Tenerife |
A VELADA DE BOXEO
Por
esas mesmas datas, Educación y Descanso organizaba na
herculina praza de María Pita uns campionatos galegos, nunha xornada
na que, segundo a crónica da época, acudiran tres mil espectadores.
Polo que nos conta Vicente I. Martelo, outros recintos nos que se
celebraban veladas de boxeo eran a pista do Liceo de Monelos, do
Salón Doré ou do Salón Trianón, tamén en Monelos.
E agora, amigos e amigas, tamén sabemos que nos anos 50, nun momento
de enorme afección ao boxeo, celebrouse unha velada no Gran Salón
Tenerife da Laracha.
O
organizador de aquel evento fora José
Montes Bértoa, que, polo que
intúe o seu fillo José María, contactara cos clubes de afeccionados
da época para levar á Laracha aos mellores boxeadores da Coruña e
de Ferrol. “Non che podo dicir como meu pai conseguiu esos
contactos ou a través de quen. Puido
ser a través de algún
representante ou algo así, porque el contrataba orquestras e ao
mellor a cousa viña por aí. Non
descarto que incluso fora por mediación de don Luis, un amigo que
sempre viña á festa á nosa casa e que
creo que levaba unha compañía de seguros. E
se cadra tamén puido ser por outra xente, porque papá ía todos os
luns á Coruña a comprar cousas para a peluquería á Viuda de
Mosteiro, que así lle chamaban á tenda na que compraba os produtos. Fora dun xeito ou doutro, o caso é que papá organizou a velada.
Particularmente, eu penso que foi porque
estaba metido no mundo do espectáculo”.
José
María non pode precisar con exactitude o ano no que se celebrou
aquela velada. “Eu tería 6 ou sete anos, polo que tivo que ser en
1951 ou 1952. Eu ese día estaba no salón con Pumpido, o
farmacéutico, cerca da entrada do ambigú, do lado de abaixo. Antes
do boxeo houbera unha especie de “combate” musical xa que meu pai
levara a dous cantantes: a Francisco Iglesias, “El Niño de Soandres”
e a Pepe Marqués, “El Niño del Matadero”, que cantaban
flamencadas acompañados dun guitarrista”.
Logo
da actuación musical, chega o prato forte da tarde-noite. O mesmo
escenario no que cantaran os dous “Niños” convertíase agora no
ring no que ían combater os afeccionados de Ferrol e da Coruña en
distintas categorías, iso si, o palco non estaba limitado por
cordas.
“Que
eu saiba, era a primeira vez que se organizaba boxeo na Laracha”,
recordaba José María Montes Bao, que tamén nos contou que “os
boxeadores eran de Ferrol e da Coruña. Só me acordo do nome dun
deles, que lle chamaban “Carqueixas”. Aínda parece que estou
escoitando o que lle berraba a xente no salón:
-Dálle,
dálle Carqueixas, dálle!
En
realidade Carqueixas era de Ourense, aínda que naquel tempo residía
na Coruña, onde traballaba como mecánico electricista. O seu nome
era Manuel González Losada, coñecido como Young González I
ou por Carqueixas. O boxeador gozara de certa popularidade no ambiente
puxilístico galego dos anos 50. Pouco despois do combate da Laracha, intentou tender o voo cara ambicións máis altas
e, durante algún tempo, non o fixo nada mal por toda a xeografía
española. Mesmo chegaría a asinar un contrato para boxear en Cuba,
pero dábanlle moi pouco diñeiro. Carqueixas tiña que poñer a cara
e os demais recoller a bolsa dos cartos. A partir de aí a sorte non
lle favoreceu e empozou a deixar o deporte. Ao pouco, tivo que
emigrar a Venezuela, onde traballaba e boxeaba de cando en vez.
 |
| Manuel González Losada, 'Carqueixas' (https://boxrec.com) |
Despois
deste pequeno paréntese, voltamos ao combate que se celebrou na
Laracha nos anos cincuenta do século pasado, no cal José María Montes tamén recorda que “a
un dos boxeadores, logo de que lle deran un puñetazo, caéronlle as
calzas (risas) e quedáronlle os cataplíns ao aire (risas). Aquilo
si que fora un verdadeiro espectáculo”.
E
así logo de celebrarse varios combates entre coruñeses e ferroláns
de diferentes pesos (mosca, galo, pluma, lixeiro, medio...) a velada
chegaba á súa fin.
Despois
disto José Montes, Che O Barbeiro, xa non organizou nada máis no Salón
Tenerife, nin bailes, nin espectáculos, “desquitouse e xa non
quixo saber máis diso”, rememoraba o seu fillo José María.
Tras organizar o combate de boxeo, continuo dando escola en Lestón, no lugar onde houbo o bar O Picho, seguiu cortándolle o pelo a súa clientela de
sempre e mesmo houbo tempo no que se dedicou a picar pedra. “O
Concello contratáralle por 6.000 pesetas a carretera que vai de
Peisaco á Medoña. Papá picou toda a pedra dese camiño… e eu ao
seu carón sempre (risas). Eu tería sobre 8 anos e tamén me tocou
picar algunha pedra, aínda que máis ben íalle á fonte buscar auga.
Se non recordo mal, ese traballo foi ao ano seguinte do do boxeo,
porque cando empezou co da pedra deixou o mundo do espectáculo”.
Posteriormente, sobre o ano 1959, a familia deixou As Rañeiras e estableceu o seu domicilio en Paoisaco. Alí, no Bico do Campo, Che montou a peluquería, xusto ao
lado da carpintería de Che de Loureiro, e a partir de aí xa se
dedicou a tempo completo á súa profesión de barbeiro, que foi do
que se xubilou.
José
Montes Bértoa faleceu o 4 de outubro de 2009 aos 91 anos de idade.
Agora, xusto 75 anos despois de que Che organizara aquela velada celebrada no Gran Salón Tenerife, o
boxeo volve á Laracha. Poñémoslle a rama a esta crónica co cartel
do evento:
________________________________
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
