Un
cemiterio de residuos radioactivos estivo a piques de ser instalado
en 1973 na Serra de Montemaior, moi cerca do lugar da Casavella.
 |
| A Casavella vista dende A Carballa Redonda (Xabier Maceiras) |
.jpg) |
| A Casavella, parroquia de Montemaior (Xabier Maceiras) |
 |
| Camiño que nos leva ao lugar da Casavella (Xabier Maceiras) |
A
operación, patrocinada por unha compañía holandesa e que se
pretendía levar a cabo a espaldas das autoridades españolas, de
aquela España dos últimos anos de Franco, consistía no depósito
dunha partida de 3.500 bidóns de residuos nun lugar coñecido co
nome de O Roupillón.
A propiedade en cuestión está actualmente
plantada de eucaliptos e parece ser que existiu sobre ela unha opción
de compra do Ministerio de Defensa, co propósito de que pasara a
formar parte dos terreos da cidade militar da Laracha, proxecto sobre
o que prometemos falar no futuro neste espazo.
 |
| Zona do Roupillón ou Rompellón na que estivo a piques de instalarse un cemiterio de residuos radioactivos (https://www1.sedecatastro.gob.es/) |
 |
| A parte dereita da imaxe era o lugar escollido para o cemiterio radioactivo ( https://mapas.xunta.gal/visores/basico/) |
O
produto radioactivo en cuestión víñase depositando ata aquel entón
na antiga Alemaña Federal, pero en 1970 o Goberno teutón decidiu
prohibir o soterramento do material a causa da súa perigosidade.
“Todo
empezó cuando las autoridades de la República Federal Alemana
deciden rescindir un contrato que tenían establecido con la firma
holandesa ‘Du Pont de Nemours’, para el depósito de vertidos
químicos y radioactivos en la localidad germana de Uelsen, cerca de
Münster, al norte del país. Corría el año de 1970”.
Así
o contaba Carlos Luis Rodríguez nun artigo publicado en La Voz de
Galicia o 6 de setembro de 1982, artigo grazas ao cal soubemos desta
historia que rescatamos nas Crónicas da Laracha desta semana.
 |
| La Voz de Galicia, 6 de setembro de 1982 |
Logo
das oportunas prohibicións das autoridades alemás, e se cadra sen
pensar aínda na posibilidade da Fosa Atlántica (da que falaremos
máis adiante), a empresa ‘Du Pont’ comeza entón a busca de
novos terreos para desprenderse dos seus residuos. Descartados os
países da súa contorna, ´Du Pont’, ao igual que outras compañías
do ramo, lanza os seus observadores cara as nacións do chamado
Terceiro Mundo, onde a escasa información en torno á
perigosidade dos residuos, unida á fráxil moralidade dos seus
mandatarios, facía máis doada a tarefa.
Mais,
segundo nos conta Carlos Luis Rodríguez no seu artigo, o que
ignoraban os holandeses era que na súa mesma empresa traballaba José
B., un emigrante de Montemaior que lles ía axudar a resolver o
problema. Enterado dos propósitos da empresa, José parece ser que fai de
intermediario para conseguir un terreo axeitado, xa que el coñece a
varios veciños da zona dispostos a vender terras.
 |
| Vistas dende o coto da Casavella (Xabier Maceiras) |
 |
| Vistas dende o coto da Casavella coa Pedra da Cabra no centro da imaxe (Xabier Maceiras) |
“Por
parte de la compañía, será un tal Peter Prins quien tome las
riendas del asunto.
José
B., en una de sus visitas al terruño natal, toma contacto con el
propietario de un coto situado en la ladera de la llamada Serra de
Montemaior. La hondanada se denominada O Roupillón, y es una
superficie “a monte” de 200 ferrados de extensión, sito en el
Ayuntamiento de Laracha y perteneciente a la parroquia de Montemaior.
José
B. se pone en contacto con Prins. Este hace sus averiguaciones y
llega a la conclusión de que O Roupillón sirve como depósito de
vertidos. El lugar es discreto, está bien comunicado, relativamente
cerca del puerto que se piensa utilizar para la descarga (La Coruña),
y lejano a los nudos de comunicación. El placet de Prins se cursa a
mediados de 1972.
Pero
¿cómo trasladar los bidones desde el puerto coruñés? La
operación, como mucho, podía contar con la vista gorda aduanera o
con la poca escrupolosidad de los portuarios al dar el visto bueno a
la declaración de carga. En cualquier caso, la ‘Du Pont’
precisaba de un testaferro que le cubriera las espaldas. El mismo
José B. cumpliría este papel”.
No
seu artigo Carlos Luis Rodríguez tamén describe como se efectuaría
o transporte do material radioativo: a carga de bidóns, 3.500 nunha
primeira remesa, chegaría á Coruña nun cargueiro fretado pola
compañía. No porto herculino efectuaríase unha declaración de
carga de residuos de aceite. E logo, José B., provisto da
correspondente licenza de importación, adquiría os bidóns,
correndo tamén pola súa conta o transporte ata os terreos do
Roupillón. O importante era que, unha vez desembarcado o material no
peirao e adquirido polo “importador”, cesaba a responsabilidade
de ‘Du Pont’. Parece ser que a idea era que os restos
radioactivos foran depositados a un metro de profundidade, sen
enterramento.
 |
| Camiño da zona do Roupillón (Xabier Maceiras) |
 |
| Camiño da zona do Roupillón (Xabier Maceiras) |
“Los
holandeses, ni en el contrato escrito para los vertidos efectuados en
Uelsen, ni en su relación con José B., reconocen la naturaleza del
transporte. Es más, en el contrato con los germanos hay una aparente
contradicción de fórmulas químicas. En una parte se hace mención
a “resinas de fluorocarbón”, mientras que en otra se transcribe
la composición de una serie de óxidos residuales absolutamente
inofensivos. Los químicos consultados aseguran que ni las resinas ni
los óxidos entrañan peligrosidad, ni requieren un depósito tan
cuidadoso. Las resinas, en concreto, suelen ser quemadas.
Sin
embargo, ‘Du Pont de Nemours’ especifica en las condiciones para
el traslado y almacenamiento del producto una serie de estrictas
medidas de seguridad.
Se
dice que el material debe ser recogido “en camiones o trailers
convenientes para este fin, y no están permitidos camiones o
trailers con cama-habitación abierta”. En otro punto se exige que
los operarios que manipulen el transporte se provean de guantes y
trajes especiales. “Du Pon tendrá el derecho de vigilar las
operaciones de su emplazamiento en cualquier época”, se dice, más
adelante, en el documento. Indica también que “el emplazamiento
subterráneo no se hará cerca de depósitos o pozos de agua
potable”.
Lo
curioso del caso es que semejantes medidas cautelares no eran
exigidas para el transporte y depósito de residuos en Galicia. Según
la modalidad que se pensaba emplear -una aparente operación
importadora- la compañía quedaba liberada de las responsabilidades
de vigilancia y supervisión que se exigían en el contrato
establecido para el almacenamiento de los bidones en Alemania.
Responsabilidades que no impidieron que las autoridades germanas
pusiesen fin a las deposiciones. Es decir: aunque el contenido de los
bidones no fuese radiactivo, los holandeses pretendían abandonarlo
en Laracha sin adoptar las mismas medidas que en Uelsen.
Pero
volvamos a nuestro relato. José B. ultima en los primeros meses de
1973 la compra del coto O Roupillón. El propietario, antes de
estampar su firma, consulta con sus abogados. Es aquí donde se
frustra la operación. Los abogados consultados son José Luis
Rodríguez Pardo y Manuel Murillo que, intrigados por algunos
extremos del asunto, deciden recabar más información.
“Nuestro
cliente -señala Rodríguez Pardo- nos dijo que pensaba comprarle el
coto para enterrar allí algún bidón; con la identidad del
comprador surgió la relación con Holanda, y después, con la
compañía ‘Du Pont de Nemeurs’ ”.
Nun
primeiro momento, os avogados coruñeses intentan descubrir o contido
exacto cos alemáns. As sospeitas que xorden ao decatarse das
condicións de traslado aumentan, cando se sabe que varios países
occidentais andaban por aquel tempo á procura de cemiterios
atómicos.
En
consecuencia, Rodríguez Pardo e Murillo avisan ao intermediario de
‘Du Pont’ que pensan poñer en coñecemento dos Ministerios de
Comercio e Industria os distintos extremos da operación.
Santo
remedio. Os neerlandeses dan marcha atrás, arquivan o caso, e xa
cando o negocio está definitivamente roto, intentan -sen éxito-
recuperar a documentación que obraba en poder dos dous avogados
coruñeses e que ía axudar a elaborar a información publicada por
Carlos Luis Rodríguez na edición do 6 de setembro de 1982 do xornal
La Voz de Galicia.
O
caso do cemiterio radioactivo de Montemaior, frustrado como se ve por
unha serie de circunstancias azarosas, abría unha aterradora
sospeita: ¿En cantos países do Terceiro Mundo se intentaría facer
algo semellante? ¿Cantos países que foron, antes da súa
independencia, colonias de Estados occidentais albergarán no seu
solo depósitos idénticos aos que pretendían deixar na Serra de
Montemaior? ¿Pode asegurarse que noutros puntos de Galicia outra ‘Du
Pont’ non repetira a operación?
 |
| Panorámica actual da zona do Roupillón (Xabier Maceiras) |
 |
| Panorámica actual da zona do Roupillón (Xabier Maceiras) |
“Queda
también sin respuesta una de las preguntas que han surgido con más
fuerza durante la polémica sobre los vertidos radiactivos en la fosa
atlántica, tan simple en su formulación como profunda en sus
consecuencias: si todos estos desechos químicos y atómicos son
inofensivos ¿a qué viene el interés de depositarlos lo más lejos
posible del país que los produce?
Afortunadamente,
el bello paraje de Montemaior no ha visto alterada su fertilidad ni
el futuro de sus gentes con un depósito de residuos. Pero la lección
debe de quedar aprendida: los holandeses no sólo exportan
tulipanes”.
 |
| Camiño da zona do Roupillón (Xabier Maceiras) |
Ao
fío da pincelada que nos deixa na parte final da reportaxe Carlos Luis Rodríguez sobre a Fosa
Atlántica, hai que lembrar que xusto un ano antes de publicarse o
seu artigo en La Voz de Galicia acontecera a histórica protesta do
‘Xurelo’, que foi un barco de pesca que participou en 1981 contra
a instalación dun vertedoiro de residuos radioactivos nas costas de
Galicia.
Segundo
denunciara a organización ecoloxista Greenpeace, diversos países
europeos (Alemaña, Bélxica, Países Baixos) estaban a aproveitar a
Fosa Atlántica, un espazo de gran profundidade situado a unhas 300
millas ao oeste da costa atlántica europea, para depositar residuos
radioactivos procedentes das súas centrais nucleares. Eses residuos
estarían guindándose ao mar en bidóns de 200 litros de capacidade.
Greenpeace
quixo facer unha acción de protesta contra ese feito e, mentres
tentaba facer unha expedición co seu buque ‘Sirius’, púxose en
contacto con xente en Galicia e decídese organizar unha expedición
ao lugar.
O
15 de setembro de 1981 o ‘Xurelo’ sae do porto de Ribeira con
destino a unha área entre 250 e 350 millas ao noroeste de Fisterra,
fóra das augas xurisdicionais españolas. Viaxan nel 14 persoas
entre tripulación (o patrón, Ánxel Vila, de Aguiño, un mariñeiro,
o cociñeiro e o operario de máquinas -Amador, Juan e Ciprián-) e
manifestantes: os políticos Francisco García Fernández
(concelleiro en Vigo), Gonzalo Vázquez Pozo (concelleiro na Coruña)
e Manuel Méndez Fraguas (concelleiro en Moaña); varios
xornalistas e fotógrafos como Manuel Rivas, Xurxo Lobato, Gallego,
Xosé Castro e Xesús Naya; e ecoloxistas: os agora profesores de
universidade Enrique Álvarez pola Sociedade Galega de Historia
Natural e Roxelio Pérez Moreira, do Colectivo Natureza.
 |
| Os catorce tripulantes da expedición do 'Xurelo' en 1981 (Foto de Xosé Castro, Pepucho) |
Na
Fosa deberían atoparse co ‘Sirius’, pero por mor dunha avaría o
buque de Greenpeace non pode saír do porto de Plymouth.
O
17 de setembro de 1981 o ‘Xurelo’ avista dous buques
neerlandeses, o ‘Louise Smith’ e o ‘Kirsten Smits’, guindando
bidóns pola borda, escoltados por unha fragata da armada dese país.
A pesar de que non poden impedir os vertidos, conseguen facer
fotografías que son repartidas aos medios de comunicación á súa
chegada ao porto de Ribeira o 23 de setembro.
En
outubro de 1982, poucos días despois de que se publicara o artigo
sobre Montemaior, xusto cando
xa se estaba a negociar a prohibición dos vertidos,
o ‘Xurelo’ regresou á Fosa Atlántica acompañado de
dous barcos pesqueiros máis, fretados polos concellos de Vigo e da
Coruña (o ‘Pleamar’ e o ‘Arosa I’, respectivamente), ademais
de polo ‘Sirius’ de Greenpeace. Os buques contaminantes eran os
tamén neerlandeses ‘Rijnborg’, o ‘Scheldeborg’, o ‘Marijke
Smits’ e máis o británico ‘Gem’. Entre uns e outros
dificultaron as actuacións e mesmo chegaron a abordar os buques, co
que parte das tripulacións foron detidas.
En
febreiro de 1983 aprobouse unha moratoria de vertidos, que quedaron
definitivamente prohibidos en 1993 polo Convenio de Londres.
Calcúlase que na Fosa Atlántica están depositadas máis de 140.000
toneladas de residuos radioactivos, a 4.000 m de profundidade,
contidos nuns 220.000
bidóns que se localizan a uns 600-700 quilómetros da costa galega.
O material radioactivo permanece nas profundidades oceánicas, con
achados recentes que mostran corrosión e fugas en algúns bidóns.
________________________________________
.jpg)
