Dicíamos a semana pasada que o fundador do serradoiro, José Caamaño Pallas, decidira poñer á venda o seu negocio en xullo de 1936. Pois ben, quen llo comprou foi a empresa Viuda de Antonio Wais y C.ª S.L., propiedade da familia de ascendencia franco-alemá, Wais San Martín.
Un membro desta estirpe, o avogado Julio Wais San Martín (A Coruña, 1878-Madrid, 1954) tivera unha importante traxectoria política anos antes de que efectuaran a compra en Proame. Integrante do Partido Conservador, Julio Wais iniciara a súa carreira política como deputado no congreso ao ser elexido nas eleccións de 1910 pola circunscrición da Coruña, escaño que volvería a obter nas sucesivas elecciós celebradas ata 1923. Foi ministro de “Gracia y Justicia” durante o reinado de Alfonso XIII, entre o 7 de xullo e o 14 de agosto de 1921 nun goberno presidido por Manuel Allendesalazar e xa, durante a ditadura do xeneral Dámaso Berenguer foi ministro de Economía Nacional entre o 3 de febreiro e o 20 de agosto de 1930, data na que pasaría a desempeñar a carteira de Facenda ata o 18 de febreiro de 1931.
 |
| Julio Wais San Martín (Vida Gallega, 15 de outubro de 1920) |
Os Wais tiñan establecido o seu domicilio en Madrid e cada ano pasaban o verán na súa residencia de Almeiras, no municipio de Culleredo. As súas persoas de confianza na Coruña eran o avogado Ángel Aperribay Pita da Veiga, e José Pardeiro López, apoderado da razón social “Viuda de Antonio Wais y C.ª S.L.” ata o día da súa morte, acaecida na cidade herculina en maio de 1952. A compañía mesmo tiña o seu propio equipo de baloncesto:
Ha comenzado a jugarse el campeonato de baloncesto de las Escuadras Especiales de Centros de Trabajo en el que participan los siguientes equipos: M. Barbeito, Longueira, La Imperial, Viuda de Wais, la segunda y tercera de varios, y primera, segunda y tercera de la E. de Trabajo1.
A empresa fundárase na Coruña en 1885 e dispoñía de serradoiros no barrio coruñés da Gaiteira, en Mabegondo (Abegondo) e en Lesta (Ordes) antes de comprar na Laracha. Precisamente, sobre esta operación no noso municipio localizamos a seguinte información no Boletín Oficial da Provincia:
Delegación de Industria de la provincia de La Coruña
Solicitada por la Sra. Viuda2 de Antonio Wais la oportuna autorización para ampliar su serrería de Mabegondo y la explotación de la serrería instalada en Proame (Carballo), que ha adquirido a su anterior propietario D. José Caamaño Pallas.
Cumplidos los trámites reglamentarios, respecto a información pública, y no habiéndose presentado ninguna reclamación durante dicho período de información.
De acuerdo con lo preceptuado en el Decreto del Ministerio de Industria y Comercio, de 20 de agosto de 1938, he resuelto conceder la autorización solicitada, bajo las siguientes condiciones:
1ª. La presente autorización es válida solamente para la Sra. Viuda de Antonio Wais, debiendo comunicarse a esta Delegación de Industria todo cambio de propietario o cesión, a los efectos de nueva autorización.
2ª. La puesta en marcha de la serrería de Mabegondo, tendrá lugar dentro del plazo de 15 días, a contar de la fecha de resolución.
3ª. Las referidas serrerías no podrán ser trasladadas, sin la previa autorización, del Servicio Nacional de Industria.
4ª. Esta resolución, para su efectividad, es indispensable su publicación en el BOLETÍN OFICIAL de la provincia.
La Coruña 26 de Enero de 1939.= Tercer Año Triunfal.= El Ingeniero Jefe, Jaime F. Castañeda.
N. 263 R.503
Publicidade dos anos 40 da empresa Viuda de Antonio Wais na que aparece a fábrica de Proame, instalacións que erroneamente sitúan en Carballo (Información comercial española, nº 59, 10 de decembro de 1942)
Un dos empregados que os Wais tiñan no serradoiro de Proame era José Regueira Gayoso, xenro de José Caamaño Pallas. Regueira era natural de Oza (Carballo), “dos Regueiras de Oza, unha casa que hai en fronte da igrexa de Oza que ten pombal” -díxonos a súa neta Marisa Lema- e dos Gayoso, unha familia orixinaria de Cabanas, lugar da parroquia de Santa Comba (concello de Lugo) con fondas raices relixiosas da que saíron numerosos curas.
Un destos cregos foi José Gayoso González4, do que sabemos que en 1865 xa era o cura da parroquia carballesa de San Breixo de Oza, onde faleceu en en febreiro de 1902. Uns anos antes, en 1891, seu irmán Juan morrera sendo capelán da cárcere de Carballo e presbítero da freguesía de Oza. Ao pouco deste falecemento, “a propuesta del señor cura párroco de San Verísimo de Oza, fué nombrado coadjutor in cápite D. Juan Bautista Gayoso Varela5”, sobriño dos cregos nomeados anteriormente que en 1903 toma posesión do cargo de sacerdote de Oza, cargo que ocuparía durante 56 anos6. Outro irmán de Juan Bautista, Maximino, foi o cura de Quizán (Corgo, Lugo) nos primeiros anos do século XX. Tempo despois, na segunda metade da década dos vinte, estivo en Meirama e posteriormente, dende 1930 ata 1962, ocupouse da igrexa coruñesa de San Pedro de Visma, onde a veciñanza lle levantou a este crego unha estatua en homenaxe pola entrega cos fregueses durante máis de tres décadas. O terceiro dos irmáns varóns, José, seguiu vivindo en Cabanas. Casou con Carmen López e foron pais entre outros da “monja terciaria Sor Sagrario residente en el Noviciado de Madrid7” e de José Gayoso López, que andando no tempo casaría na Coruña con Marita Bonigno. Esta parella tivo dous fillos: Juan Bautista e José Ramón Gayoso Bonigno, o coñecido comunicador e presentador da Televisión de Galicia. “O pai de Gayoso o da TVG, era o tío Pepe, así lle chamabamos nós, e era primo irmán de meu avó José Regueira Gayoso”, recorda Marisa Lema.
Juan Bautista, Maximino e José tamén eran irmáns de Encarnación, Visitación, Veridísima e Manuela. Esta última, a máis nova dos Gayoso Varela, traballaba e residía na reitoral de Oza dende a época na que seu irmán Juan Bautista fora nomeado coadxutor a proposta do tío de ambos José Gayoso González. Nada mais instalarse en Oza, Manuela coñeceu a Manuel Regueira Gómez, que vivía a poucos metros da reitoral. Pasou o que tiña que pasar, casaron e foron pais de seis fillos, sendo un deles, o maior, o protagonista desta parte do texto: José Regueira Gayoso, nacido en Oza en 1902.
Andando no tempo, Regueira casa en Proame con Crescencia Caamaño Rodríguez e traballa primeiramente con seu sogro no serradoiro familiar e, despois, como empregado da razón social Viuda de Wais. Ao tempo que a familia vai aumentando, primeiro co nacemento en 1930 do primoxénito Manuel, e logo coa chegada de José e de Marisa, Regueira soña coa posibilidade de comprarlle aos Wais o serradoiro que fundara seu sogro en 1918.
(...CONTINUARÁ)
__________________
1 Vid. El Ideal Gallego, 27 de xaneiro de 1945, páx. 5.
2 A viúva de Antonio Wais, Julia San Martín Patiño, xa falecera en maio de 1933.
3 Vid. Boletín Oficial da Provincia da Coruña, 31 de xaneiro de 1939, páx. 81.
4 Tamén sabemos que en 1895 o párroco José Gayoso González tiña un sobriño, Marcelino Gayoso, que era crego na cidade arxentina de San Luis.
5 Vid. Gaceta de Galicia: Diario de Santiago, 12 de decembro de 1891, páx. 2.
6 Juan Bautista Gayoso Varela faleceu o 13 de agosto de 1959 aos 96 anos.
7 Vid. El Ideal Gallego, 7 de decembro de 1927, páx. 5.